Zawód tłumacza to zawód niewdzięczny – nie możemy przecież poszczycić się uratowaniem czyjegoś życia z opałów, oddaną służbą narodowi czy ojczyźnie, czy też wykształceniem dziesiątek młodych ludzi. Na co dzień tłumacze przechodzą niezauważeni, jednak tylko do czasu, dopóki nie popełnią jakiegoś błędu. A historia pokazuje, że niekiedy błędy w przekładzie mogą nieść bardzo poważne konsekwencje. W dzisiejszym wpisie przedstawiamy tłumaczenie skłaniającego do przemyśleń artykułu opublikowanego w The New York Times, którego autorem jest Mark Polizzotti.
Archiwum kategorii: Literatura
Treści literackie prezentowane pod kątem zagadnień tłumaczeniowych
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – cz. 10
Z opowiadania No Forwarding Address (Josh Dorman)
Tom was a childhood friend, but we hadn’t spent much time with each other since high school. As kids, Tom and I had filmed a comic documentary tour of my father’s farm in Maryland. Now, in Somerville, we decided to videotape snippets of our life in that house. Along with ample commentary, we shot each of the five roommates’ rooms, the kitchen, my basement painting studio, the backyard, the bathroom and various and sundry details of slovenly bachelor life.
Propozycja tłumaczenia:
Czytaj dalej Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – cz. 10
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia część 9
Z opowiadania Seaside (Tanya Collins)
A woman in a paisley suit walked me up a flight of pristine peach stairs with clean, white walls and showed me my room. I saw a wooden four-poster bed covered with lace throw pillows. There was a welcoming fireplace and a patio with the same view of the water I’d been following for miles.
Propozycja tłumaczenia:
Czytaj dalej Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia część 9
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – część 8
Z opowiadania Two Loves (Will Coffey)
In October 1977 I was twelve years old and nuts for both baseball and Colby (our swaggering, sophisticated black cat). One afternoon, those two loves collided eerily. Having tired of pitching tennis balls against the wall behind our driveway, I hoisted my Wiffle bat and began driving my four or five Spaldings back and forth across the yard. One by one, the balls became snared in the limbs of an old pear tree. Soon I was down to one surviving tennis ball – which finally surrendered to the same fate.
Propozycja tłumaczenia:
W październiku 1977 roku miałem bzika na punkcie baseballu i Colby’ego (naszego pyszałkowatego i wyrafinowanego kota). Pewnego popołudnia, te dwie miłości niespodziewanie się ze sobą zderzyły. Zmęczony odbijaniem piłeczek tenisowych o ścianę naszego garażowego podjazdu, chwyciłem za kij do gry w Wiffle, a po chwili moje cztery czy pięć piłek Spalding zaczęło latać w tą i spowrotem po podwórku. Jedna za drugą, wpadały w sidła gałęzi starej gruszy. Niedługo zostałem z tylko jedną ocalałą, która i tak ostatecznie poddała się temu samemu losowi co poprzednie piłki.
be nuts for sth – szaleć na punkcie czegoś, postradać zmysły dla czegoś, mieć bzika na punkcie czegoś
become snared – zostać uwięzionym, wpaść w pułapkę, wpaść w potrzask, wpaść sidła
be down to sth – pozostać jedynie z określoną ilością czegoś
surrender to – poddać się, oddać się, ulec
Z opowiadania Carolina (Kelly O’Neill)
He then noticed that I confided in my mule, Carolina, who came trotting over to see me whenever I went out to her pasture. She nuzzled up to me as I poured out my troubles into her huge, sympathetic ears. Pablo decided to capture my heart by using the mule as an intermediary.
Propozycja tłumaczenia:
I wtedy zauważył, że zwierzałam się mojej mulicy, Karolinie, która zawsze przybiegała galopem, aby mnie zobaczyć, gdy wychodziłam na jej pastwisko. Ocierała się o mnie, gdy ja wyrzucałam z siebie swoje problemy do jej wielkich, pełnych współczucia uszu. Pablo postanowił zdobyć moje serce używając muła jako pośrednika.
confide in sb – zwierzać się komuś, zaufać komuś, ufać komuś
trot over – truchtać, gnać, kłusować (szybki chód konia)
nuzzle up to sb – łasić się do kogoś, ocierać się o kogoś, trącać kogoś, tulić się do kogoś
pour out sb’s troubles – wyrzucać z siebie swoje problemy, otwarcie opowiadać komuś o swoich problemach, wylewać swoje smutki
capture sb’s heart – rozkochać kogoś w sobie, zdobyć czyjeś serce
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia część 7
Z opowiadania Python (Judith Beth Cohen)
After shooting his mouth off, Vic felt a powerful need for a relaxing distraction. His wife, Carrie, had insisted that snakes were her limit, but with her day job teaching and nighttime gigs playing saxophone, she was out a lot. Besides, she and the girls had really dug it when he’d brought the iguanas home.
Propozycja tłumaczenia:
Czytaj dalej Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia część 7
(Nie)znani tłumacze
Wielu z nas, czytając książkę zapomina o bardzo ważnej rzeczy- w przekładzie nigdy nie jest to dzieło jednego autora. Nad tekstem już raz napisanym przez oryginalnego twórcę wiele godzin, dni, tygodni czy nawet miesięcy siedzi nikt inny jak tłumacz, mozolnie starając się oddać sens czytanego tekstu, uwzględniając różne konteksty czy ukryte znaczenia. Często wiąże się to z wieloma kompromisami, delikatnymi nagięciami rzeczywistości, czy wprowadzaniem własnego stylu na łamy tłumaczonego tekstu. Niemniej jednak, należy zauważyć, że w obecnych czasach zawód tłumacza jest wyjątkowo niedoceniany. Warto więc przypomnieć kilka nazwisk tłumaczy, których styl wyjątkowo odznaczył się w kulturze literackiej.
Stanisław Barańczak – uznawany za przedstawiciela poznańskiej szkoły przekładu, ma na swoim koncie wiele tłumaczeń z języka angielskiego, rosyjskiego czy litewskiego. Jego własne publikacje dotyczą teorii przekładu. Przetłumaczył m.in. 150 wierszy E. E. Cummings’a oraz wiele prac autorstwa Williama Szekspira.
Zofia Chądzyńska – znana i ceniona popularyzatorka kultury iberoamerykańskiej, poza własną twórczością stworzyła również wiele przekładów dzieł takich autorów jak Jorge Luis Borges, Julio Cortázar czy Jean Reverzy.
Maria Skibniewska – tłumaczka głównie angielskojęzycznej i francuskojęzycznej literatury pięknej. Przełożyła na język polski około stu książek, choć najbardziej zasłynęła z przekładów dzieł J. R. R. Tolkiena: Hobbita (wyd. 1960), Władcy Pierścieni (wyd. 1961-1963) i Silmarillionu (wyd. 1983).
Ryszard Turczyn – członek honorowy Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury, ceniony za przekłady literatury niemieckiej i niderlandzkiej, którym z wielkim oddaniem poświęcał się już w czasach studiów. Tłumaczył dzieła takich autorów jak Erich von Däniken, Herbert Rosendorfer czy Simon Vestdijk.
Irena Tuwim – siostra Juliana Tuwima, ale także tłumaczka literatury dla dzieci i młodzieży. To dzięki niej możemy czytać w języku polskim książki takie jak Kubuś Puchatek (w której mocno zamanifestowała swoją wizję usuwając niektóre wątki, poprawiając elementy poetyckie czy zmieniając imię głównego bohatera), Mary Poppins bądź Pięcioro dzieci i „coś”.
WYBRANE FRAGMENTY Z OPOWIADAŃ „TRUE TALES OF AMERICAN LIFE” I ICH TŁUMACZENIA – CZ. 6
to butcher – zarżnąć, rozebrać (o zwięrzętach/mięsie), zmasakrować
grain – ziarno, zboże
to be friends with someone – przyjaźnić się z kimś
Z opowiadania Exposure (Michael Oppenheimer)
When we got home, our dad was getting ready to butcher the steer we had been feeding grain to all summer. He asked if we wanted to help. My sister said no, but I said sure. I think my sister was friends with the steer.
Propozycja tłumaczenia:
Czytaj dalej WYBRANE FRAGMENTY Z OPOWIADAŃ „TRUE TALES OF AMERICAN LIFE” I ICH TŁUMACZENIA – CZ. 6
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – cz. 5
to break the tension – rozładować napięcie/ atmosferę
gale of laughter – huragan/ fala śmiechu
Z opowiadania Rascal* (Yale Huffman):
That broke the tension. Somebody took up the cry, „Here Rascal!” That was when the snickers turned into guffaws, and the great gale of laughter swept around the town’s square. Doc Jensen stopped kicking his dog and resumed his stately march, but the spectators were having none of that. „Here Rascal! Here Rascal!”
Propozycja tłumaczenia:
Czytaj dalej Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – cz. 5
Wybrane fragmenty z opowiadań „True Tales of American Life” i ich tłumaczenia – cz. 4
cloud the judgement – zaciemniać ocenę sytuacji
z opowiadanie „Radio Gypsy”:
„Every instict spoke against it, the city, the vibes, the fact that I had two little kids now and really wanted to raise them in the pacific Northwest. But the contract and the money clouded my judgement.”
Propozycja tłumaczenia: „Każdy instykt przemawiał przeciwko temu, to miasto, te wibracje, fakt że miałem dwójkę małych dzieci i naprawdę chciałem wychować je na Wybrzeżu Północno-Zachodnim. Jednak kontrakt i pieniądze przyćmiły moją ocenę sytuacji.
spiffily dressed – stylowo ubrany
z opowiadania „Brooklyn Roberts”:
„I once asked him to play at a benefit for the coffeehouse that was going to be held in a local park.He arrived, spiffily dressed as usual, carrying a little suitcase in addition to his guitar.”
Propozycja tłumaczenia: „Raz poprosiłam go aby zagrał na beneficie dla kawiarni, który miał się odbyć w lokalnym parku. Przyjechał stylowo ubrany jak zwykle, oprócz gitary niósł małą walizkę.
to wind up – skończyć, znaleźć się
z opowiadania „Connections”:
„He had found the owner’s name, Lyana Grebsaile, inscribed on the title page of several volumes. He told the chairman that he had known someone by that name during his boyhood in Berlin, and he wanted to know how these books wound up in Bloomington.”
Propozycja tłumaczenia: „Znalazł imię właściciela, Lyana Grebsaile, podpisane na stronie tytułowej kilku tomów. Powiedział prezesowi, że znał kogoś o takim imieniu z dzieciństwa w Berlinie i że chciał się dowiedzieć jak te książki znalazły się w Bloomington.”
Zwierzęta w związkach frazeologicznych polskich i angielskich
Wszyscy kochamy zwierzęta. Spotykamy je nie tylko w przyrodzie, ale też w języku. Zarówno w języku polskim, jak i w angielskim używamy związków frazeologicznych, w których występują zwierzęta.
Związków tych często używamy do opisania zachowań ludzkich.
Zobaczmy, jak niektóre zich funkcjonują w obu językach.
„Don’t look a gift horse in the mouth.” jest odpowiednikiem polskiego „Darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby.”
a żeby opisać osobę biedną jak mysz kościelna użyjemy angielskiego zwrotu as poor as a church mouse.
Innymi popularnymi zwrotami są:
to be the black sheep of the family – być czarną owcą w rodzinie
to fight like cat and dog – drzeć z sobą koty/żyć jak pies z kotem
to take the bull by the horns – brać byka za rogi
When the cat’s away the mice will play. – Gdy kota nie ma, myszy harcują.
to be as quiet as a mouse – siedzieć cicho jak mysz pod miotłą
One swallow doesn`t make a summer. – Jedna jaskółka wiosny nie czyni.
W powyższych wyrażeniach zarówno w języku angielskim, jak i w języku polskim występuje to samo zwierzę. Są jednakże wyrażenia, w których zwierzę jest inne w każdym języku. Ilustrują to następujące przykłady:
Let sleeping dogs lie. – Nie wywołuj wilka z lasu.
W języku polskim psa zastąpiono wilkiem.
to be a bull in a china shop – poruszać się jak słoń w składzie porcelany
Tutaj natomiast, byk w wersji angielskiej jest słoniem w wersji polskiej.
to buy a pig in a poke – kupować kota w worku
wersja angielska – świnia, wersja polska – kot
W niektórych angielskich idiomach pojawiają się zwierzęta, a w odpowiednikach w języku polskim nie występują żadne zwierzęta.
Przykładami mogą być idiomy takie jak:
Don’t count your CHICKENS before they’re hatched. – Nie mów hop, póki nie przeskoczysz.
Early BIRD catches the worm. – Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje.
You can’t teach an old DOG new tricks – Starych drzew się nie przesadza.